Οι περισσότερες συλλογές δεν ξεκινούν με σχέδιο. Ξεκινούν με μία φιγούρα που έμεινε στο ράφι από ένα δώρο ή με ένα φακελάκι καρτών που άνοιξε κάποιος από περιέργεια. Το ερώτημα έρχεται μετά, όταν τα κομμάτια γίνουν δέκα ή πενήντα: πώς κρατιούνται σε καλή κατάσταση και τι είναι αυτό που δίνει αξία σε αντικείμενα που, τυπικά, είναι χαρτόνι και πλαστικό.
Ένα όριο από την αρχή
Η πρώτη απόφαση δεν αφορά τα ράφια, αφορά το κριτήριο. Μια συλλογή που μαζεύει τα πάντα γίνεται γρήγορα σωρός. Μια συλλογή με όριο, μια σειρά, ένα θέμα ή μια περίοδο, παραμένει διαχειρίσιμη και αναγνωρίσιμη. Οι μεγάλοι κατάλογοι είναι ήδη οργανωμένοι έτσι: οι φιγούρες funko pop χωρίζονται σε ενότητες όπως animation, ταινίες, τηλεόραση, κόμικς, βιντεοπαιχνίδια και αθλητικά, και αυτή η δομή είναι το πιο εύκολο σημείο εκκίνησης για να διαλέξεις πού θέλεις να επικεντρωθείς.
Το δεύτερο πράγμα που βοηθά είναι μια απλή καταγραφή. Ένα αρχείο με ό,τι έχεις, πότε το απέκτησες και σε τι κατάσταση ήταν λύνει αργότερα δύο προβλήματα: τα διπλά και την τεκμηρίωση.
Η κατάσταση μετράει περισσότερο από την ηλικία
Στον κόσμο των καρτών η κατάσταση δεν είναι υποκειμενική εντύπωση, έχει κριτήρια. Η PSA, ένας από τους μεγαλύτερους οίκους αξιολόγησης, εξετάζει το κεντράρισμα της εικόνας πάνω στην κάρτα, τις γωνίες για φθορά ή στρογγύλεμα, τις ακμές και την επιφάνεια για γρατζουνιές και ατέλειες εκτύπωσης. Ξεχωρίζει επίσης δύο διαφορετικά πράγματα: η πιστοποίηση γνησιότητας ελέγχει αν η κάρτα είναι αυθεντική, ενώ η βαθμολόγηση αξιολογεί την ποιότητα και την κατάστασή της.
Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για τις φιγούρες σε κουτί: το κουτί είναι μέρος του αντικειμένου. Χτυπήματα στις γωνίες, ζαρωμένο παράθυρο ή ξεθωριασμένη εκτύπωση δεν επανορθώνονται, γι’ αυτό η φύλαξη ξεκινά από την ημέρα που θα μπει το κομμάτι στη συλλογή και όχι όταν αρχίσει να φαίνεται η φθορά.
Υγρασία, θερμοκρασία και φως
Οι κανόνες της συντήρησης είναι οι ίδιοι για ένα αρχείο μουσείου και για ένα ράφι στο σαλόνι. Το Canadian Conservation Institute συνιστά για τα χάρτινα αντικείμενα σχετική υγρασία κάτω από 65% και αποφυγή παρατεταμένων περιόδων πάνω από 75%, γιατί εκεί η μούχλα μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε λίγες ημέρες. Η θερμοκρασία δουλεύει πολλαπλασιαστικά: σύμφωνα με τα ίδια δεδομένα, η διάρκεια ζωής ενός όξινου χαρτιού υπολογίζεται σε 50 χρόνια στους 25 βαθμούς Κελσίου, διπλασιάζεται στα 100 χρόνια στους 20 βαθμούς και φτάνει τα 500 χρόνια στους 10.
Η Library of Congress περιγράφει το ίδιο πράγμα πιο πρακτικά: περιβάλλον δροσερό, σχετικά ξηρό, γύρω στο 35% υγρασίας, σταθερό και καθαρό, μακριά από σοφίτες και υπόγεια και μακριά από σώματα θέρμανσης και αεραγωγούς. Για το φως η οδηγία είναι κατηγορηματική, ελάχιστη έκθεση σε κάθε είδους φως και καμία σε άμεσο ή έντονο. Το CCI βάζει και νούμερο, 50 lux για τα ευαίσθητα υλικά, με ορατό ξεθώριασμα να εμφανίζεται σε 1 έως 10 χρόνια όταν υπάρχει υπεριώδης ακτινοβολία.
Θήκες και κουτιά: τα υλικά κάνουν τη διαφορά
Δεν είναι όλα τα πλαστικά ίδια. Το CCI προτείνει για τη φύλαξη χάρτινων αντικειμένων χημικά σταθερά πλαστικά, συγκεκριμένα PET και πολυπροπυλένιο, και κουτιά από χαρτόνι χωρίς οξέα με αλκαλική ρύθμιση ή από πολυαιθυλένιο και πολυπροπυλένιο. Η Library of Congress συνιστά αντίστοιχα θήκες από μεμβράνη πολυεστέρα, αρκετά άκαμπτες ώστε να στηρίζουν το αντικείμενο, και φακέλους ή κουτιά χωρίς οξέα και λιγνίνη, με ουδέτερο pH ή αλκαλική ρύθμιση.
Πρακτικά αυτό σημαίνει διπλή προστασία για τις κάρτες, μια θήκη που αγγίζει την κάρτα και ένα σκληρότερο περίβλημα ή κουτί από πάνω. Αν μαζεύεις κάρτες από ένα one piece tcg σετ, οι θήκες και ένα κατάλληλο κουτί κοστίζουν ελάχιστα μπροστά στη ζημιά που αποτρέπουν σε βάθος χρόνου.
Το πλαστικό γερνάει και αυτό
Οι φιγούρες δεν είναι αιώνιες. Οι οδηγίες του CCI για πλαστικά και ελαστικά ζητούν αποφυγή κάθε έκθεσης σε υπεριώδη ακτινοβολία και ηλιακό φως, φύλαξη στο σκοτάδι όπου είναι εφικτό, υγρασία κάτω από 65% και αποφυγή διακυμάνσεων θερμοκρασίας μεγαλύτερων από 5 έως 10 βαθμούς, γιατί οι απότομες μεταβολές προκαλούν ρωγμές από τάση. Ζητούν επίσης καλό αερισμό και όχι ερμητικά κλειστά περιβλήματα για τα ασταθή πλαστικά, ώστε να μη συσσωρεύονται βλαβεροί ατμοί.
Τα σημάδια της φθοράς είναι συγκεκριμένα και αξίζει να τα αναγνωρίζεις:
- κιτρίνισμα ή γενικότερη αλλοίωση του χρώματος
- κιμωλιώδης υφή στην επιφάνεια
- ψαθυροποίηση, όταν το υλικό χάνει την ελαστικότητά του
- ρωγμές, ιδίως σε σημεία που δέχονται πίεση
Στον χειρισμό η οδηγία είναι απλή, στηρίζεις πάντα από κάτω και αντιμετωπίζεις τα πλαστικά ως πιο εύθραυστα από όσο δείχνουν.
Τι καθορίζει τελικά την αξία
Η αξία ενός συλλεκτικού δεν βγαίνει από έναν παράγοντα. Ρόλο παίζουν η σπανιότητα της έκδοσης, η ζήτηση για τη συγκεκριμένη σειρά, η πληρότητα ενός σετ και, πάνω από όλα, η κατάσταση, επειδή αυτή είναι το μόνο κομμάτι που ελέγχεις εσύ. Η PSA σημειώνει ότι οποιαδήποτε κάρτα, ακόμη και σύγχρονη, μπορεί να αξίζει βαθμολόγηση ανεξάρτητα από την κατάστασή της, είτε λόγω σπανιότητας είτε λόγω προσωπικής αξίας.
Αυτό που δεν προβλέπεται είναι η αγορά. Καμία συλλογή δεν είναι επένδυση με εγγύηση και οι τιμές ανεβοκατεβαίνουν με τη μόδα και τη διαθεσιμότητα. Σταθερό μένει κάτι πιο απλό: ένα αντικείμενο που φυλάχτηκε σωστά έχει πάντα περισσότερες επιλογές από ένα που ξεθώριασε στον ήλιο ή στράβωσε από την υγρασία.
Πηγές
- Canadian Conservation Institute, Caring for paper objects. https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/preventive-conservation/guidelines-collections/paper-objects.html
- Canadian Conservation Institute, Caring for plastics and rubbers. https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/preventive-conservation/guidelines-collections/caring-plastics-rubbers.html
- Library of Congress, Care, Handling and Storage of Works on Paper. https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html
- PSA, Getting Started With Grading. https://www.psacard.com/info/get-started